Xe tự lái không phải là một công tắc bật/tắt. Nó là một thang đo công nghệ phức tạp. Hiểu sai về khả năng của xe có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.
Bài viết này sẽ phân tích 5 cấp độ tự hành theo tiêu chuẩn SAE (Hiệp hội Kỹ sư Ô tô). Chúng ta sẽ làm rõ từng cấp độ và xác định xem công nghệ hiện tại thực sự đang ở đâu.
Các Cấp Độ Tự Hành (SAE Levels)
Tiêu chuẩn J3016 của SAE là thước đo toàn cầu. Nó phân loại hệ thống lái xe tự động thành 6 cấp, từ 0 đến 5.
Cấp 0: Không Tự Động (No Automation)
Đây là những chiếc xe truyền thống. Người lái thực hiện 100% các tác vụ. Các tính năng như cảnh báo điểm mù hay phanh khẩn cấp có thể tồn tại, nhưng chúng chỉ cảnh báo hoặc can thiệp tức thời, không điều khiển xe liên tục.
- Ai lái? Hoàn toàn là con người.
- Hệ thống làm gì? Cảnh báo, can thiệp ngắn hạn.
- Ví dụ: Hầu hết các xe sản xuất trước năm 2010.
Cấp 1: Hỗ Trợ Người Lái (Driver Assistance)
Hệ thống có thể hỗ trợ một tác vụ duy nhất. Đó có thể là giữ ga (Adaptive Cruise Control) hoặc giữ làn (Lane Keeping). Người lái vẫn phải thực hiện mọi tác vụ khác và giám sát liên tục.
- Ai lái? Con người, với sự trợ giúp của máy.
- Hệ thống làm gì? Kiểm soát tốc độ HOẶC vị trí làn đường.
- Ví dụ: Nhiều mẫu xe phổ thông hiện nay.
Cấp 2: Tự Động Một Phần (Partial Automation)
Đây là cấp độ phổ biến nhất trên các mẫu xe điện hiện đại. Hệ thống có thể kiểm soát cả tốc độ và đánh lái cùng lúc. Tuy nhiên, người lái phải luôn tập trung, đặt tay lên vô lăng và sẵn sàng can thiệp bất cứ lúc nào.
- Ai lái? Con người vẫn là người chịu trách nhiệm chính.
- Hệ thống làm gì? Kiểm soát tốc độ VÀ vị trí làn đường.
- Ví dụ: Tesla Autopilot, VinFast ADAS, Hyundai Smart Sense.
Cấp 3: Tự Động Có Điều Kiện (Conditional Automation)
Đây là một bước nhảy vọt quan trọng. Trong điều kiện nhất định (ví dụ: cao tốc, trời quang), xe có thể tự lái hoàn toàn. Người lái có thể rời mắt khỏi đường. Tuy nhiên, họ phải sẵn sàng giành lại quyền kiểm soát khi hệ thống yêu cầu.
- Ai lái? Hệ thống, trong các điều kiện được xác định trước.
- Hệ thống làm gì? Tự lái và tự giám sát môi trường.
- Ví dụ: Mercedes-Benz DRIVE PILOT (chỉ được cấp phép ở một số nơi).
Cấp 4: Tự Động Cao (High Automation)
Xe có thể tự lái hoàn toàn trong một khu vực địa lý hoặc điều kiện hoạt động được xác định trước (gọi là ODD – Operational Design Domain). Nếu gặp tình huống ngoài ODD, xe sẽ tự động dừng lại an toàn mà không cần con người can thiệp.
- Ai lái? Hệ thống, trong khu vực được khoanh vùng.
- Hệ thống làm gì? Tự xử lý mọi tình huống trong ODD.
- Ví dụ: Robotaxi của Waymo, Cruise (hoạt động trong các thành phố giới hạn).
Cấp 5: Tự Động Hoàn Toàn (Full Automation)
Đây là cấp độ cuối cùng. Xe có thể hoạt động ở mọi nơi, mọi lúc, trong mọi điều kiện mà một con người có thể lái. Vô lăng và bàn đạp có thể không còn cần thiết.
- Ai lái? Hệ thống. Luôn luôn.
- Hệ thống làm gì? Tương đương hoặc vượt trội hơn con người.
- Ví dụ: Chưa có xe thương mại nào đạt cấp độ này.
Bảng So Sánh Nhanh Các Cấp Độ Tự Lái
| Cấp Độ | Ai Chịu Trách Nhiệm Lái Chính? | Yêu Cầu Giám Sát Của Con Người | Ví Dụ Thực Tế |
|---|---|---|---|
| Cấp 0 | Con người | Liên tục | Xe đời cũ |
| Cấp 1 | Con người | Liên tục | Adaptive Cruise Control |
| Cấp 2 | Con người | Liên tục (tay trên vô lăng) | Tesla Autopilot, VinFast ADAS |
| Cấp 3 | Hệ thống (có điều kiện) | Sẵn sàng can thiệp | Mercedes-Benz DRIVE PILOT |
| Cấp 4 | Hệ thống (trong ODD) | Không cần trong ODD | Robotaxi Waymo |
| Cấp 5 | Hệ thống (mọi lúc, mọi nơi) | Không cần | Chưa tồn tại |
Vậy, Chúng Ta Đang Ở Đâu?
Bất chấp các tên gọi marketing như "Full Self-Driving", hầu hết các xe thương mại tiên tiến nhất hiện nay đều đang ở Cấp độ 2.
Các hệ thống như Tesla FSD (Supervised) hay VinFast ADAS là những hệ thống Cấp 2 rất cao cấp. Chúng có nhiều tính năng thông minh, nhưng pháp lý và kỹ thuật vẫn yêu cầu người lái phải chịu trách nhiệm hoàn toàn. Bạn phải luôn chú ý quan sát và sẵn sàng hành động.
Cấp 3 mới chỉ bắt đầu xuất hiện trên một vài mẫu xe siêu sang và bị giới hạn ở tốc độ thấp, trên một số tuyến đường nhất định. Cấp 4 chỉ tồn tại trong các dịch vụ taxi không người lái thử nghiệm ở phạm vi rất hẹp.
Kết Luận
Công nghệ tự lái đang tiến bộ nhanh chóng, nhưng hành trình đến Cấp 5 vẫn còn xa. Việc phân biệt rõ các cấp độ là rất quan trọng để sử dụng xe an toàn.
Lời khuyên thực tế nhất hiện nay: Hãy coi các tính năng tự lái trên xe của bạn là một người phụ lái thông minh, không phải một tài xế thay thế. Luôn giữ sự tập trung. Sự an toàn của bạn vẫn nằm trong tay bạn.
Xem thêm
- 10 lý do bạn nên đổi sang xe điện ngay hôm nay
- Xe điện và lưới điện quốc gia: Có gây “sập” điện không? (Phân tích)
- Xe điện có “chết máy” giữa đường không? (Lỗi ắc quy 12V)
- Xe điện ảnh hưởng đến sức khỏe không? (Sóng điện từ EMF)
